MATERI
2 : SERAT WULANGREH PUPUH DHANDHANGGULA
Sakderenge nyinau pupuh
dhandhanggula, kudu kokmangerteni jinise tembang macapat.
TEMBANG MACAPAT, PATHOKAN LAN
WATAKE
|
NO |
TEMBANG
MACAPAT |
GURU
LAGU |
GURU
WILANGAN |
GURU
GATRA |
WATAKE |
|
1 |
Maskumambang |
i,a,i,a |
12,6,8,8 |
4 |
Sedhih,
susah, nalangsa, kelara-lara, keranta-ranta. |
|
2 |
Mijil |
i,o,e,i,i,u |
10,6,10,10,6,6 |
6 |
Asih
lan tresna. |
|
3 |
Sinom |
a,i,a,i,iu,a,i,a |
8,8,8,8,7,8,7,8,12 |
9 |
Grapyak,
semanak. |
|
4 |
Kinanthi |
u,i,a,i,a,i |
8,8,8,8,8,8 |
6 |
Seneng,
asih, tresna. |
|
5 |
Asmarandana |
i,a,e,a,a,u,a |
8,8,8,8,7,8,8 |
7 |
Tresna,
kesengsem, sedhih, lan prihatin. |
|
6 |
Gambuh |
u,u,i,u,o |
7,10,12,8,8 |
5 |
Rumaket,
kulina, lan wanuh wani. |
|
7 |
Dhandhanggula |
i,a,e,u,i,a,u,a,i,a |
10,10,8,7,9,7,6,8,12,7 |
10 |
Luwes
lan ngresepake. |
|
8 |
Durma |
a,i,a,a,i,a,i |
12,7,6,7,8,5,7 |
7 |
Galak,
jengkel, nesu, muntab. |
|
9 |
Pangkur |
a,i,u,a,u,a,i |
8,11,8,7,12,8,8 |
7 |
Sereng,
nepsu, utawa nggambarake kekarepan kang ora gampang nglokro. |
|
10 |
Megatruh |
u,i,u,i,o |
12,8,8,8,8 |
5 |
Sedhih,
susah, utawa ora duwe pangarep-arep. |
|
11 |
Pocung |
u,a,i,a |
12,6,8,12 |
4 |
Sembrono,
kendho tanpa greget. |
WEDHARAN
BAB SERAT WULANGREH PUPUH DHANDHANGGULA
·
Serat
Wulangreh kaanggit dening Paku Buwana IV saka Kraton Surakarta Hadiningrat
·
Wulangreh
iku asala saka 2 tembung, Wulang lan Reh. Wulang tegese pitutur utawa ajaran.
Reh tegese tuntutan utawa laku cara. Wulangreh bisa ditegesi minangka ajaran
utawa piwulang bab laku cara utawa tumindak kang becik.
·
Serat
wulangreh iki cocog kanggo patuladhan tumrap bocah cilik, enom utawa sepuh.
·
Serat
Wulangreh isine kurang luwih 283 pada/bait, kang karinci kaya mangkene :
8 pada sekar Dhandhanggula, 16 pada sekar Kinanthi, 17 pada sekar Gambuh, 17 pada sekar Pangkur, 34 pada sekar Maskumambang, 17 pada sekar Megatruh, 12 pada sekar Durma, 27 pada sekar Wirangrong, 23 pada sekar Pocung, 26 pada sekar Mijil, 28 pada sekar Asmaradana, 33 pada sekar Sinom, 25 pada sekar Girisa
GLADHEN
NEGESI TEMBANG DHANDHANGGULA
Pada 1
Pamedare wasitaning ati,
cumanthaka aniru Pujangga, dhahat mudha ing batine, nanging kedah ginunggung,
datan wruh yen keh ngesemi, ameksa angrumpaka, basa kang kalantur, turur kang
katula-tula, tinalaten rinuruh kalawan ririh, mrih padhanging sasmita.
Tegese ing basa Indonesia
Uraian nasihat ini bermula
dari kelancangan hati berniat meniru para pujangga, padahal (aku) sangatlah
bodoh. Tetapi karena ingin disanjung, tidak tahu jika kelak banyak yang
mencibir. Memaksakan diri untuk menciptakan, (meski) dengan bahasa yang kacau
balau bahkan tersia-sia, namun (hal ini) kususun dengan teliti dan sabar,
semoga isyarat ini menjadi jelas.
Tegese ing basa Jawa
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
Pada 2
Sasmitaning ngaurip puniki,
apan ewuh yen nora weruha, tan jumeneng ing uripe, akeh kang ngaku-aku,
pangrasane sampun udani, tur durung wruh ing rasa, rasa kang satuhu, rasaning
rasa punika, upayanen darapon sampurna ugi, ing kauripanira.
Tegese ing basa Indonesia
Isyarat dalam kehidupan
ini, tidak mungkin kau pahami jika kau tak mengetahuinya, tidak akan memiliki
ketenangan dalam hidupnya. Banyak yang mengaku dirinya sudah memahami isyarat
(dalam hidup), padahal belum mengolah rasa, inti dari rasa yang sesunguhnya.
Oleh karena itu, berusahalah (memahami makna rasa itu), agar sempurna hidupmu.
Tegese ing basa Jawa
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
Pada 3
Jroning Kur’an nggonira
sayekti, nanging ta pilih ingkang uninga, kajaba lawan tuduhe, nora kena den
awur, ing satemah nora pinanggih, mundak katalanjukan, temah sasar-susur, yen
sira ayun waskita, sampurnane ing badanira, punika sira anggegurua.
Tegese ing basa Indonesia
Di dalam Al-Quran tempatmu
mencari kebenaran sejati, hanya yang terpilih yang akan memahaminya,kecuali
atas petunjuk-Nya. Tiadk boleh dicampur-adukan, tak mungkin kau temukan
(kebenaran isyarat), bahakan kau semakin tersesat. Jika kau menghendaki
kesempurnaan dalam dirimu, maka bergurulah.
Tegese ing basa Jawa
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
Pada 4
Nanging yen sira ngguguru
kaki, amiliha manungsa kang nyata, ingkang becik martabate, sarta kang wruh ing
kukum, kang ngibadah lan kang ngirangi, sukur oleh wong tapa, ingkang wus
amungkul, tan mikir pawewehing liyan, iku pantes sira guronana kaki, sartane
kawruhana.
Tegese ing basa Indonesia
Meskipun begitu, jika
engkau berguru, Nak. Pilihlah guru yang sebenarnya, tinggi martabatnya,
memahami hukum, dan rajin beribadah. Syukur-syukurjika kau temukan seorang
pertapa yang tekun dan tidak mengharapkan imbalan orang lain, dia pantas kau
gurui. Serta ketahuilah
Tegese ing basa Jawa
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
Pada 5
Lamun ana wong micareng
ngelmi, tan mupakat ing patang prakara, aja sira age-age, anganggep nyatanipun,
saringana dipun baresih, limbangen lan kang patang, prakara rumuhun, dalil
qadis lan ijemak, myang kiyase papat iku salah siji, anaa kang mupakat.
Tegese ing basa Indonesia
Jika seseorang berbicara
tentang ilmu, tetapi tidak sesuai dengan empat hal, janganlah engkau terlalu
cepat menganggap benar adanya. Saringlah agar bening dan ukurlah dengan empat
hal, yaitu dalil, hadis, ijmak, dan kiyas. Salah satu dari keempat hal itu
harus ada yang sesuai.
Tegese ing basa Jawa
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................
Tidak ada komentar:
Posting Komentar